اکسیری به نام حوصله

حتماً هر انسان معقولی در مقاطعی از زندگی یا در انتهای آن از خودش میپرسد که تا اینجای زندگی دستاورد من چه بوده؟ این موضوع از آن جهت اهمیت دارد که هم گذشته زندگی را تفسیر میکند و هم چراغی برای آینده آن میافروزد.

ممکن است هر کس به فراخور روحیه، محیط، اطرافیان، شکست یا موفقیت در زندگی، یک یا چند چیز را مهمترین دستاورد زندگی خودش معرفی کند. ممکن است این تنوع دریافتها باعث شود که افرادی بپرسند بالاخره کدامیک از اینها مهمترین اصل زندگی است که ما بخواهیم از آن درس زندگی بیاموزیم؟ مشکلی نیست، چرا که زندگی هر انسانی یک جهان کاملاً متفاوت با دیگران است و قرار نبوده و نیست که همه با هم یکسان باشند. همانطور که دستاوردهای زندگی آدمها متفاوت است، دیگران هم مختار هستند که هر طور روحیهشان میطلبد یا قطبهای حسی و روحیشان میطلبد، به سوی دستاورد مطلوب خود گرایش پیدا کنند.

اما تا این لحظه از زندگی، من یک دستاورد را مهمترین یافته و عامل موفقیت در زندگی شناختهام: "حوصله و صبوری".

حتماً از خود میپرسید حالا که از بین این همه عوامل ریز و درشت و مهم شما روی این تمرکز یافتهاید، منظورتان چیست و چگونه حوصله و صبر میتواند مهمترین عامل شادی بخش یا موفقیت آفرین زندگی باشد؟

تجربه من نشان داده است که هر کاری که از آن سختتر و بغرنجتر نباشد، به چوب جادویی صبر میتواند به سرمنزل مقصود برسد. یعنی اینکه اگر در هر زمینهای، بتوانیم نیروهای خودمان را جمع کنیم و با تمرکز کامل روی هدف متمرکز شویم و به دور از عجله کردن برای به اتمام رسیدن سریع آن کار، با صبوری تکه تکههای کار را به انجام برسانیم، قادر خواهیم بود که نتیجهای درست را به دست بیاوریم. چون عجله و تمایل به سرعت دادن به کارها یعنی اینکه بعضی از عوامل و مؤلفهها را نادیده گرفتن یا کنترل نهایی نکردن. فکر میکنید دلیل سقوط یک هواپیما یا تصادف ماشین، نصف شدن و جدا شدن همه بال یا نیمه عقبی ماشین است؟ در تصادفی عامل اصلی را سفت نکردن خار لنتهای ترمز ماشین اعلام کردند. یعنی یک سهل انگاری خیلی خیلی کوچک که شاید کمتر از 10 ثانیه وقت لازم داشته است. بسیاری از مسائل دیگر زندگی و جهان هم به همین اندازه ممکن است کوچک باشند اما فاجعه پس از آنها به مراتب بزرگ و غیرقابل جبران است.

برای بیان بهتر موضوع اگر به قطب مقابل صبوری نگاهی بیاندازیم و برخی موقعیتهای بدون صبر و حوصله را یک بررسی اجمالی کنیم، بهتر بتوانیم جایگاه حوصله و صبر را معین کنیم. تصادفات جادهای را در نظر بگیرید که طبق آمار جهانی، سالانه چیزی حدود یک میلیون نفر را به کام مرگ میکشانند. این در حالی است که جنگها به طور متوسط سالانه بین 300 تا 400 هزار نفر را از بین میبرند. مهمترین عامل شناخته شده این کشتار جمعی از طریق تصادفات سرعت است. یعنی اینکه آدمها میخواهند هر چه سریعتر به مقصد برسند. یعنی اینکه حوصله ندارند که در جاده با سرعتی مطمئن رانندگی کنند تا بتوانند حوادث را بهتر کنترل کنند.

موقعیت دیگری را در نظر بگیرید. یک نفر در حال صحبت کردن در مورد موضوعی کاری، شخصی یا اجتماعی است. فرد مقابل در وسط صحبتهای او شروع میکند که اظهار نظر، قضاوت و حتی شماتت یا راهنمایی کردن. در حالی که آن بینوا داشته مقدماتی فراهم میکرده که به نتایج دیگری برسد و کلاً مفهوم کلام آن با سوء برداشت مواجه میشود. یعنی اینکه اگر فرد شنونده کمی حوصله میکرد و کل صحبت را میشنید شاید به طور دیگری قضاوت یا ارزیابی میکرد.

هر کاری که از آن سختتر نباشد اگر با حوصله و صبوری همراه شود امکان موفقیت در آن به طرز معجزه آسایی افزایش پیدا میکند. مثلاً دانش آموزی که میخواهد درس بخواند، وقتی به کل کتاب نگاه میکند وحشت میکند و آن را به گوشهای میافکند و دوباره به مامن آرامش بخش این روزها یعنی گوشی پناه میبرد. اما وقتی صبوری کند و وقت بگذارد و خرد خرد مسائل کتاب را بخواند و روی آنها تمرکز کند حتماً یادگیری اتفاق می افتد. یا یک جراح متخصص چشم را در نظر بگیرید که قرار است عضو ظریف و کوچکی مثل شبکیه چشم را جراحی کند. برای این کار تمرکز خیلی بالا و حوصله نیاز است. یعنی اینکه هر ذره پوست و رگ و عصب به درستی بررسی شود و آنگاه که تیغی قرار است به حرکت در بیاید در دقیقترین جای ممکن فرود بیاید. گاه شنیدهایم که یک عمل جراحی هفت ساعت طول کشیده. یعنی اینکه در طول این مدت باید با صبر فراوان به بررسی کوچکترین اندامها و اتفاقات پرداخت و از کوره به در نرفت. خسته و عصبانی شدن یعنی مرگ یک انسان یا از دست دادن بخشی از سلامتی او.

در هر زمینهای که شما فکر بکنید صبوری جادوگری است که زندگی را شیرینتر از قبل میکند. مثلاً فکر کنید که خانه شما در کوچهای تنگ و باریک است و برای ورود به پارکینگی که درب کوچکی هم دارد باید هر روز ماشین را عقب و جلو کنید. این کار برای همه سخت است و برای خانمها بسیار سختتر. اما اگر با حوصله و صبوری با سرعت بسیار پائین خودرو را حرکت بدهیم، میتوانیم همه دیوارها و ستونها و در که ممکن است ماشین به آنها گیر کند را بررسی کنیم و به سلامت وارد پارکینگ شویم. حالا اگر در موقعیت خطرناکی مثل نزدیک شدن به ستون قرار گرفتیم چون سرعت بسیار پائین است امکان ایستادن و رفع خطر را داریم. در حالی که اگر سرعت بالایی داشته باشیم تا بخواهیم بدانیم که کجا مشکل وجود دارد تصادف پیش آمده است.

اصل و ذات طبیعت هم این صبر و حوصله را در خودش جای داده است و تخطی از آن یعنی از دست دادن بسیاری از چیزها. میوهها و گیاهان را در نظر بگیرید. در بهار گل میدهند و مدتی طول میکشد تا گرده افشانی انجام شده و گلها بریزد و چاقاله یا میوه نارس شکل بگیرد. بعد از آن باید آنقدر مراقبتی چند ماهه با آب و نور مناسب باشد تا این میوه کال به میوهای آبدار و شیرین تبدیل شود. اگر این بین کسی باشد که حوصله لازم را نداشته باشد و میوه را از درخت جدا کند یک چیز بی مزه و غیرقابل استفادهای خواهد داشت که نه قابل خوردن است و نه قابل نگهداری. آن صبوری است که باعث آبدار شدن و قابل استفاده شدن میوه میشود.

زندگی هم همین است. بسیاری از انسانها میخواهند یک شبه ره صد ساله بروند. به قولی به جای رشد پلکانی، رشد آسانسوری داشته باشد. به همین دلیل یا نمیرسند یا با ناقصی و نارسیهای فراوان میرسند و ممکن است حتی راههای نادرست را در پیش بگیرند که عاقبت آن معلوم است.

با این گفتهها، اگر هر کاری که سختتر از آن نباشد را اینگونه ببینیم که این وظیفه یا کاری است که من باید انجام بدهم و هر چقدر هم که دشوار و وحشتناک باشد، من میتوانم ذره ذره و با بررسی همه جوانب آن و کار روی قسمتهایی که میتوانم انجام بدهم، با بهره گیری از معجزه حوصله و صبر، نتیجهای دلخواه از آن به دست بیاورم.

بعضی از آدمها وقتی از دستاورد زندگیشان بپرسی، فقط آه و حسرت تحویل میدهند. در حالی که انسانهای خودساخته و موفق بر روی هر موقعیتی متمرکز میشوند و چاشنی حوصله و صبوری را بر آن سوار میکنند و بدون شک نتایج بهتری به دست میآورند. مثلاً همین وبلاگ "دلگفته ها" که 13 سال است دارد زندگی و فعالیت میکند، حاصل چنین نگاهی است که زندگی ذره ذره شکل میگیرد و به پیش میرود. چه بسیار آدمهایی که وبلاگها و صفحههای پر زرق و برقی داشتهاند و خیلی ایراد میگرفتهاند که این دلگفته ها کند است و باید خیلی طوفانیتر پیش برود. اما آن وبلاگ و صفحههای پر طمطراق با همان سرعتی که آمدهاند و توفان به پا کردهاند، به همان سرعت هم به فنا رفتهاند. اما صبر و حوصله باعث شده است که در این 13 سال بیش از 160 مطلب (به طور متوسط هر ماه یک مطلب) منتشر شده و نمایانگر حال و هوای نگارش آنها و صد البته دور هم جمع شدن دوستان و علاقه مندان و اطلاع از نظرگاه آنها در زمانهای مختلف و در باب موضوعهای متنوع این دنیا باشد.

همانطور که در کل این روده درازیها اشاره کردم مهمترین دستاورد زندگی من به عنوان عاملی برای موفقیت، تا اینجا "حوصله و صبر" بوده است.

حالا شما بفرمائید، مهمترین دستاورد زندگی شما چیست؟